Κυκλική Οικονομία και Νησιωτικότητα


Άρθρο της Μ. Καραβασίλη, Αρχιτέκτων-ΠολεοδόΜος, Μέλος του ΔΣ ECOCITY


Σημαντικές είναι οι προκλήσεις τις οποίες αντιµετωπίζουν σήμερα τα νησιά της Μεσογείου (Νησιωτικές Περιφέρειες, χώρες και παράκτιες περιοχές), κατά τη μετάβασή τους σε ένα μοντέλο κυκλικής οικονομίας, καθώς οι συνέργειες και οι τρόποι συνεργασίας μεταξύ των νησιών εξαρτώνται από τον τρόπο και την ταχύτητα με την οποία η κυκλική οικονομία μπολιάζει όλες τις άλλες πολιτικές (Τουρισμός, Μεταφορές, Γεωργία, Ενέργεια, κλπ), ώστε να τις μετατρέψει σε κυκλικές («κυκλική γεωργία», «κυκλικός τουρισμός, κυκλική ενέργεια, κ.ο.κ.) και να μειώσουν το περιβαλλοντικό τους αποτύπωµα, δημιουργώντας παράλληλα και πολλές πράσινες θέσεις εργασίας.


Να θυμηθούµε ότι για την κυκλική οικονομία το σχετικό σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιλαµβάνει 54 μέτρα για να «κλείσει» ο κύκλος ζωής των προϊόντων: από την παραγωγή και την κατανάλωση μέχρι τη διαχείριση των αποβλήτων και την αγορά δευτερογενών πρώτων υλών.


Ως προτεραιότητα έχουν τεθεί 5 τομείς:

α)πλαστικά, β)απόβλητα τροφίμων, γ)πρώτες ύλες κρίσιµης σημασίας, δ)κατασκευές και κατεδαφίσεις, ε) βιομάζα και υλικά βιολογικής προέλευσης, των οποίων η μετάβαση θα επιταχυνθεί σε όλο το εύρος της αξιακής αλυσίδας τους. Δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην οικοδόμηση ισχυρών θεμελίων επί των οποίων μπορούν να στηριχθούν και να ευδοκιμήσουν οι επενδύσεις και η καινοτομία.


Προκειμένου όλα τα παραπάνω να μπορούν να έχουν εφαρμογή στον νησιωτικό χώρο θα πρέπει να ληφθούν και τα κατάλληλα μέτρα με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της νησιωτικότητας, όπως η απομόνωση και η απομάκρυνση από το κέντρο, εξαιτίας της θάλασσας που το περιβάλλει, η απουσία διασύνδεσης με τα Συστήµατα Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΣΗΕ), το μικρό μέγεθος, το ιδιόμορφο και εύθραυστο φυσικό περιβάλλον, την ιδιαίτερη πολιτισμική και βιωματική ταυτότητα, αλλά και την ετερογένεια ως προς τα γεωγραφικά, περιβαλλοντικά, κοινωνικά και αναπτυξιακά χαρακτηριστικά. Ένα νησί έχει σαφώς οριοθετημένο μέγεθος, συνήθως μικρή έκταση συγκριτικά με τις χερσαίες γεωγραφικές ενότητες, μικρό πληθυσμό και περιορισμένους φυσικούς πόρους σε ποικιλία και ποσότητα με αποτέλεσμα την εκ φύσεως περιορισμένη αναπτυξιακή δυνατότητα. Επιπλέον, ο νησιωτικός χώρος είναι κατακερματισµένος με αποτέλεσμα να μην ευνοείται η συμπληρωματικότητα μεταξύ νησιών του ιδίου συμπλέγματος, τόσο σε επίπεδο υπηρεσιών όσο και από άποψη αξιοποίησης πόρων και κυρίως αποτελεί ευάλωτο οικοσύστημα ιδιαίτερα εκτεθειμένο σε φυσικά φαινόμενα και ανεξελεγκτες περιβαλλοντικές επιρροές.


Κάθε αναπτυξιακή προσπάθεια θα πρέπει να λαµβάνει υπόψη ότι η έννοια της νησιωτικότητας είναι ευρύτερη από το ορισµό του νησιού, δεν περιορίζεται στα αντικειμενικά γεωγραφικά και πληθυσμιακά χαρακτηριστικά και κυρίως έχει την ικανότητα να διαμορφώνει μια ιδιαίτερη νησιωτική κουλτούρα, που πηγάζει από τη μόνιμη εδαφική ασυνέχεια του νησιωτικού χώρου και μεταβάλλεται αντιστρόφως ανάλογα με το μέγεθός του.


Αυτό που έχει σηµασία να κατανοήσουµε είναι ότι η μετάβαση σε αειφόρα πρότυπα παραγωγής και κατανάλωσης και στην ορθολογική διαχείριση και εκµετάλλευση των πόρων του πλανήτη, είναι πιο εύκολο να υλοποιηθεί στα μικρά νησιά της Μεσογείου και ειδικότερα της χώρας μας, με προτεραιότητα την καθαρή ενέργεια, τις ΑΠΕ, την ηλεκτροκίνηση, την οικο-καινοτοµία, την ολοκληρωμένη διαχείριση αποβλήτων ως πρώτων υλών και δευτερογενών προϊόντων, κλπ., καθώς τα νησιά, εκτός των άλλων, είναι ευάλωτα στην κλιµατική αλλαγή. Ήδη η θερµοκρασία στη Μεσόγειο έχει αυξηθεί κατά ένα βαθµό Κελσίου, ενώ ο στόχος το 2030 είναι να μην έχουµε γενικότερα αύξηση πάνω από 1,5%. Με άξονα την εμπέδωση της κυκλικής οικονοµίας τα νησιά μας θα πρέπει καταρχήν να εκπονήσουν σχέδια προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή που θα «κουμπώνουν» με τα σχέδια κυκλικής οικονομίας, ώστε να επωφεληθούν των νέων ευκαιριών που παρουσιάζονται κατά την επόμενη προγραμματική περίοδο της ΕΕ, που εξασφαλίζουν μεγαλύτερη χρηματοδότηση για τα νησιά για μέτρα ελαχιστοποίησης αποβλήτων, βιώσιμης αστικής κινητικότητας, καινοτομίας, προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, εξοικονόμησης ενέργειας, κλπ., στηρίζοντας τη μετάβαση σε νέα επιχειρηµατικά μοντέλα κυκλικής οικονομίας.


Η Ελλάδα, αξιοποιώντας τα καθοριστικά συγκριτικά της πλεονεκτήματα, μπορεί να πετύχει την αξιοποίηση των κοινοτικών πόρων του πλαισίου στήριξης, προτάσσοντας τη νησιωτικότητα ως τη βάση διεκδίκησης οικονομικής ενίσχυσης, πέραν αυτής που προβλέπεται αναπτύσσοντας εφαρμογές Έξυπνων Δικτύων, Έξυπνων Εξειδικεύσεων επιστημονικού και τεχνικού προσωπικού, κυκλικής οικονομίας στη γεωργία*, στον τουρισμό και στην ενέργεια μειώνοντας το συνολικό αποτύπωµα διοξειδίου του άνθρακα. Έτσι, αναγκαία είναι η εκπόνηση μιας ολοκληρωμένης εθνικής στρατηγικής για τα νησιά, που θα ενσωµατώνει τη ρήτρα νησιωτικότητας, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητας των νησιών και τα αυξημένα κόστη που αυτές συνεπάγονται και να προβλέπονται ειδικές ρυθμίσεις ή παρεκκλίσεις. Στο πλαίσιο αυτό, το μεταφορικό ισοδύναμο μπορεί να βελτιωθεί μέσω ειδικής ανακοίνωσης της Επιτροπής που θα παρέχει ευελιξία στις κρατικές ενισχύσεις**, αλλά και να αναδειχθούν και άλλα θέματα και λύσεις για τα νησιά που θα σέβονται το περιβάλλον και θα λειτουργούν θετικά και για το θαλάσσιο οικοσύστημα (ποσειδωνία, φυσικοί ύφαλοι, αξιοποίηση λυματολάσπης, αναβάθμιση βιολογικών, στήριξη πρωτοβουλιών βιομάζας και βιορευστών στα ξενοδοχεία και στα σούπερ μάρκετ, κλπ.). Τέλος, στήριξη σύγχρονων μεθόδων διαλογής των ανακυκλώσιµων στην πηγή ώστε να είναι καθαρά και να αξιοποιούνται άμεσα ως προϊόντα, πρώτες ύλες. Πεδίο υψίστης σημασίας για τα νησιά είναι η δηµιουργία Συνεταιρισµών φυσικών ή νομικών προσώπων, σε συνεργασία με τους ΟΤΑ, προκειμένου να λειτουργήσουν υποδμές παραγωγής εναλλακτικών μορφών ενέργειας με στόχο την ενεργειακή τους αυτονομία.

_________________________________________________________________________________

* Όπου για παράδειγμα το απόβλητο κατσίγαρος στην ελαιουργία που ρυπαίνει το περιβάλλον, είναι απολύτως διαχειρίσιµο και αξιοποιήσιμο για να παραχθούν καλλυντικά, κλπ.

** Στο πλαίσιο του Just Transition Fund, με ένταξη της νησιωτικότητας αλλά και των ορεινών και ημιορεινών περιοχών σε αυτό

__________________________________________________________________________________


Σας άρεσε το άρθρο; Μοιραστείτε το!

Recent

 

 

INSTAGRAM

  • Black Instagram Icon

FACEBOOK

  • Black Facebook Icon
  • Facebook - Black Circle
  • Instagram - Black Circle
  • LinkedIn - Black Circle
  • Facebook
  • Instagram